Brain fog in de overgang

Je loopt naar de keuken en weet niet meer waarom. Midden in een zin ben je een woord kwijt dat je al je hele leven kent. Misschien vermoed je stilaan dat dit bij de overgang hoort. Misschien maak je je zorgen dat er meer aan de hand is. In beide gevallen vind je hier een antwoord: wat brain fog is, waarom het net nu opduikt, hoe lang het duurt en wat er echt aan te doen valt.

Zo omschrijven vrouwen het

“Mijn hoofd zit vol watten.”

“Ik loop een kamer binnen en vergeet waarom.”

“Ik kom niet op mijn woorden.”

“Ik herken mezelf niet meer.”

Herkenbaar? Dan ben je met veel. Ongeveer zes op de tien vrouwen krijgen er tijdens de overgang mee te maken. Onderzoekers spreken van cognitieve klachten. Vrouwen noemen het brain fog of hersenmist: het gevoel dat je trager denkt, sneller vergeet en moeilijker scherp blijft.

Vaak duikt het al op in de perimenopauze, de jaren voor je laatste menstruatie, wanneer je cyclus onregelmatig wordt. Net omdat het zo vroeg komt, legt bijna niemand meteen de link met hormonen.

Wat er in je hersenen gebeurt

Oestrogeen doet meer dan je cyclus regelen. Je hersenen zitten vol oestrogeenreceptoren, met een hoge concentratie in de hippocampus, je geheugencentrum, en in de prefrontale cortex, waar aandacht en planning zitten. Wanneer je oestrogeenspiegel in de perimenopauze begint te schommelen en te dalen, voelen precies die gebieden dat.

Dat verklaart waarom vooral je verbale geheugen hapert: op woorden komen, namen onthouden, de draad van een gesprek vasthouden. Je intelligentie verandert niet. Ook je vermogen om te plannen en problemen op te lossen blijft in onderzoek overeind.

Daar komt bij dat brain fog zelden alleen reist. Slecht slapen, nachtzweten, stress en sombere gevoelens komen in dezelfde fase vaker voor, en elk daarvan ondermijnt op zich al je concentratie. Samen versterken ze elkaar. Daarom voelt de mist de ene week dikker dan de andere.

Hoe lang duurt het?

Het eerlijke antwoord: brain fog is voor de meeste vrouwen tijdelijk, maar het vraagt geduld.

De klachten beginnen doorgaans in de perimenopauze, zijn het sterkst rond de laatste menstruatie en de eerste jaren erna, en verbeteren daarna geleidelijk. Bij de grote meerderheid blijven de cognitieve prestaties al die tijd binnen het normale bereik. Slechts bij een kleine groep, in onderzoek 11 à 13 procent, zijn de problemen klinisch significant.

Anders gezegd: wat je voelt is reëel en gemeten, en tegelijk is het bijna nooit een teken van blijvende achteruitgang.

Brain fog of dementie: het verschil

Veel vrouwen googelen hun klachten met een knoop in de maag. Die angst verdient een echt antwoord.

Eerst de cijfers: dementie vóór de leeftijd van 64 is zeldzaam, terwijl geheugenklachten in de overgang heel vaak voorkomen. Puur statistisch is de overgang dus veruit de waarschijnlijkste verklaring als je in de veertig of vroege vijftig bent.

Ook het patroon verschilt. Brain fog schommelt: na een slechte nacht is het erger, na een rustige week klaart het op. Je vergeet waar je sleutels liggen, maar niet waarvoor sleutels dienen. Dementie volgt een ander verloop: de problemen nemen geleidelijk toe, schommelen niet mee met slaap of stress, en gaan wegen op dagelijkse taken.

Laat je wel onderzoeken als je verdwaalt op plekken die je goed kent, als beslissingen of je administratie plots te moeilijk worden, als je vaak dezelfde vraag herhaalt zonder het te beseffen, of als mensen rondom je zich zorgen maken. Duidelijkheid geeft rust, en een evaluatie bij een arts geeft duidelijkheid.

Wat je zelf kan doen

Een pil tegen brain fog bestaat niet. Gewoontes met stevig bewijs erachter bestaan wel, en ze ondersteunen meteen ook je hersengezondheid op lange termijn.

• Beweeg regelmatig. Mik op zo'n 150 minuten matig intensieve beweging per week, zoals stevig wandelen of fietsen. Beweging is een van de best onderbouwde manieren om je brein te ondersteunen.
• Bescherm je slaap. Minder schermen en alcohol in de avond, je slaapkamer koel. Word je wakker van nachtzweten, bespreek dat dan met een arts: het is behandelbaar.
• Eén taak tegelijk. Multitasken is precies wat een brein in de mist het slechtst verdraagt. Sluit tabbladen, zet meldingen uit.
• Maak je geheugen extern. Lijstjes, agenda, notities. Zo ga je verstandig om met een marge die tijdelijk krapper is.
• Kijk naar je bloeddruk en je alcoholgebruik. Beide wegen op je hersengezondheid op lange termijn.

Werk je voltijds en voel je dat de mist daar het hardst weegt? Je bent in ruim gezelschap: concentratieklachten behoren tot de meest gemelde overgangsklachten bij werkende vrouwen. Erover praten met je huisarts, je leidinggevende of een zorgverlener is geen overdreven stap.

Helpt hormoontherapie?

Hormoontherapie wordt niet voorgeschreven om brain fog op zich te behandelen. Daarvoor is het wetenschappelijke bewijs vandaag te beperkt, en dat zeggen zowel de Belgische als de internationale richtlijnen.

Onrechtstreeks kan ze wel verschil maken. Wie door opvliegers en nachtzweten niet doorslaapt, denkt overdag niet helder. Worden die klachten behandeld, dan klaart vaak ook het hoofd op. En overweeg je hormoontherapie voor andere overgangsklachten, dan hoeft angst voor je geheugen je niet tegen te houden: gestart rond de menopauze blijkt ze veilig voor je cognitie.

Een zorgverlener die de overgang goed kent, bekijkt samen met jou wat in jouw situatie zinvol en veilig is.

Waar kan je terecht in België?

Blijft de mist hangen, of weegt hij op je werk of je zelfvertrouwen? Dan hoef je dit niet alleen uit te zoeken.

Je huisarts is een goed eerste aanspreekpunt. Die kan met een bloedonderzoek andere oorzaken uitsluiten, zoals een schildklierprobleem of ijzertekort, en je zo nodig doorverwijzen naar een gynaecoloog. Sommige Belgische ziekenhuizen hebben ook een aparte menopauzeraadpleging.

Wil je meteen iemand spreken die zich dag in dag uit met de overgang bezighoudt? Op Uma vind je zorgverleners die gespecialiseerd zijn in de (peri)menopauze. Je consult verloopt online, je bespreekt er al je klachten samen, ook de klachten die je nog niet met elkaar in verband bracht, en je vertrekt met een concreet plan.

Bronnen

1. Maki, P.M. & Jaff, N.G. (2022). Hersenmist (brainfog) in de menopauze. International Menopause Society, White Paper (Nederlandse versie). https://www.imsociety.org/wp-content/uploads/2022/10/White-Paper-brainfog-menopause-in-Dutch-1.pdf
2. Metcalf, C.A., Duffy, K.A., Page, C.E. & Novick, A.M. (2023). Cognitive Problems in Perimenopause: A Review of Recent Evidence. Current Psychiatry Reports, 25(10), 501–511. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10842974/
3. Rozenberg, S. et al. (2026). Richtlijnen Menopauze. Belgian Menopause Society. https://www.menopausesociety.be/wp-content/uploads/2026/01/Richtlijnen-Menopauze_WL_A6_NL_ZONDERPAS.pdf
4. National Institute for Health and Care Excellence (2024). Menopause: identification and management. NICE Guideline NG23. https://www.nice.org.uk/guidance/ng23
5. BCFI (2025). Hormoontherapie tijdens de perimenopauze: voor- en nadelen. https://www.bcfi.be/nl/hormoontherapie-tijdens-de-perimenopauze-voor-en-nadelen/
6. RIZIV (2024). Consensusvergadering: De aanpak van de menopauze. https://www.riziv.fgov.be/SiteCollectionDocuments/consensus_lange_tekst_20240530.pdf

De inhoud van deze pagina is bedoeld als informatie en vervangt geen medisch advies. Raadpleeg een arts voor een persoonlijke beoordeling.